Ymgynghoriad ar Weledigaeth, Amcanion ac Opsiynau

Pennod 7

Cyfeiriad Polisi Arfaethedig

7.0 Cyflwyniad

Mae'r bennod hon o'r adroddiad yn rhoi trosolwg o'r pynciau allweddol y bydd polisïau'n cael eu datblygu ar eu cyfer yn y CDLl newydd. Cânt eu grwpio yn ôl thema ac maent wedi'u cysylltu'n glir â'r amcanion strategol.

Ar gyfer pob thema a maes pwnc, darperir crynodeb lefel uchel o'r pwnc, ochr yn ochr â:

• throsolwg o'r cyd-destun cenedlaethol a rhanbarthol allweddol,
• newidiadau arfaethedig i bolisi/dull gweithredu presennol y CDLlC, a'r
• dystiolaeth sydd ei hangen i gefnogi'r cyfeiriad polisi arfaethedig yn y dyfodol.

Bydd ystyriaeth lawn o'r gofynion polisi penodol yn cael ei chynnwys yn y ddogfen Strategaeth a Ffefrir.

7.1 Thema: Cefnogi Economi Gynaliadwy a Bywiog

Trosolwg

7.1.1 Mae'r CDLl yn hanfodol i gefnogi gweithgarwch economaidd yr Ynys. Rhaid i'r CDLl ddarparu digon o dir i gefnogi anghenion cyflogaeth dros y 15 mlynedd nesaf. Rhaid iddo sicrhau cadernid rhag amgylchiadau sy'n newid a bod yn ddigon hyblyg i addasu i newidiadau yn yr economi. Rhaid iddo gydnabod a chynllunio ar gyfer effeithiau uniongyrchol ac anuniongyrchol y cyfleoedd strategol sylweddol sy'n wynebu'r Ynys, fel dynodi Porthladd Rhydd a datblygiad yn Wylfa.

Bydd yr adran hon o'r CDLl hefyd yn ystyried yr economi ymwelwyr a sut y caiff hyn ei reoli. Mae'r economi ymwelwyr yn cyfrif am gyfran fawr o economi gyffredinol Ynys Môn a dylai'r CDLl helpu i dyfu a chynnal y cynnig i ymwelwyr, gan leihau'r natur dymhorol a chynyddu gwariant yn lleol.

Cyd-destun cenedlaethol a rhanbarthol allweddol

7.1.2 Mae polisi cenedlaethol yn datgan y dylai'r system gynllunio sicrhau nad yw twf allbwn a chyflogaeth yng Nghymru yn cael ei gyfyngu gan brinder tir. Mae Porthladd Rhydd Ynys Môn yn gyfle unigryw i ehangu cyflogaeth leol a thyfu economi'r Ynys.

Mae polisi cenedlaethol hefyd yn rhoi'r opsiwn o gyflwyno cyfarwyddyd Erthygl 4 i reoli llety ymwelwyr. Bydd hyn yn cael ei ystyried yn y CDLl newydd.

Gofynion tystiolaeth

7.1.3. Mae Adolygiad Tir Cyflogaeth diwygiedig wedi cael ei baratoi ochr yn ochr â rhagolygon economaidd o dwf a thueddiadau. Mae hwn wedi cael ei ddefnyddio i ddatblygu'r senarios yn adrannau olaf y ddogfen hon. Agwedd allweddol ar ystyried yr economi a chyflogaeth yw’r agwedd drawsffiniol - gan gynnwys effeithiau Wylfa ac o bosibl y Porthladd Rhydd - felly bydd trafodaethau parhaus gyda Chyngor Gwynedd ac awdurdodau eraill yng Ngogledd Cymru yn parhau.

7.1.4 Bydd astudiaeth adwerthu newydd yn cael ei pharatoi i asesu anghenion adwerthu'r Ynys ac i helpu i lywio ffiniau canol trefi mwy lle mae siopau a defnyddiau cysylltiedig eraill yn cael eu diogelu.

7.1.5 Bydd data ynghylch nifer a gwasgariad ail gartrefi a llety gwyliau yn cael ei gasglu i ystyried y dull gorau o reoli llety twristiaeth yn ardal y Cynllun.

7.2 Thema: Sicrhau mynediad at Gartrefi addas

Trosolwg

7.2.1 Mae’r polisi cynllunio cenedlaethol yn datgan bod yn rhaid i awdurdodau cynllunio lleol ddatblygu polisïau tai i ymateb i'r heriau a'r amgylchiadau sy'n amlwg yn eu hardaloedd mewn lleoliadau penodol. Bydd angen i bolisïau a chynigion y Cynllun ddarparu fframwaith ar gyfer darparu amrywiaeth a chymysgedd o gartrefi newydd (gan gynnwys cartrefi fforddiadwy) a llety tai sy'n seiliedig ar dystiolaeth o angen.

Cyd-destun cenedlaethol a rhanbarthol allweddol

7.2.2 Mae Polisi Cynllunio Cymru yn datgan bod yn rhaid i ofynion tai fod yn seiliedig ar dystiolaeth a mynegi'n glir nifer y tai marchnad a fforddiadwy sydd eu hangen yn yr ardal dros gyfnod y Cynllun. Mae'n datgan y bydd Amcanestyniadau Aelwydydd diweddaraf Llywodraeth Cymru ar lefel awdurdodau lleol ar gyfer Cymru, ochr yn ochr â'r Asesiad diweddaraf o'r Farchnad Dai Leol, yn rhan bwysig o sylfaen dystiolaeth y Cynllun. Ochr yn ochr â hyn, gellir cynnwys tystiolaeth berthnasol arall sy'n ystyried effaith rhai dewisiadau polisi. Mae hyn yn ymwneud ag effaith benodol cyfleoedd mawr fel datblygu cyfleusterau niwclear yn Wylfa, presenoldeb y Porthladd Rhydd ac effaith gysylltiedig y Rhaglen Ynys Ynni ar anghenion tai.

7.2.3 Mae PCC yn nodi bod yn rhaid i awdurdodau cynllunio lleol ddatblygu polisïau i gwrdd â'r heriau a'r amgylchiadau penodol sy'n amlwg yn eu hardaloedd mewn lleoliadau penodol. Mae angen cymuned am dai fforddiadwy yn ystyriaeth gynllunio berthnasol y mae'n rhaid ei hystyried wrth lunio polisïau cynlluniau datblygu. Rhaid i'r Cynllun gynnwys targed ar gyfer tai fforddiadwy gan ystyried y gallu i gyflawni a hyfywedd. Mae fforddiadwyedd yn fater hollbwysig yn Ynys Môn y dylai'r CDLl helpu i geisio mynd i'r afael ag ef.

Gofynion tystiolaeth

7.2.4 Bydd angen cynnal nifer o astudiaethau i ddarparu'r waelodlin ar gyfer polisïau tai yn y Cynllun newydd. Mae darnau allweddol o dystiolaeth yn cynnwys: LHMA; Asesiad Hyfywedd ar draws y Cynllun, Asesiad o Anghenion Tai; Asesiad Llety Sipsiwn a Theithwyr, ac asesiad o safleoedd posibl. Dylid cyfeirio hefyd at Adroddiadau Monitro Blynyddol y Cynllun Datblygu Lleol ar y Cyd presennol, sy'n darparu gwybodaeth am gyflawni targedau tai a thai fforddiadwy yn y Cynllun Datblygu Lleol mabwysiedig. Mae angen ystyried astudiaethau eraill hefyd, fel yr asesiad twf economaidd sy'n ystyried effaith ystyriaethau polisi mawr ar newid mewn poblogaeth.

7.3 Thema: Seilwaith i gefnogi uchelgeisiau twf

Trosolwg

7.3.1 Mae sicrhau bod datblygiad yn cael ei gefnogi gan seilwaith ffisegol, cymdeithasol, digidol a gwyrdd a glas digonol yn ystyriaeth allweddol yn y CDLl. Rhaid i'r CDLl sicrhau bod gan y seilwaith presennol y capasiti i ddarparu ar gyfer twf tai a chyflogaeth newydd a, lle nad yw'r capasiti hwnnw'n bodoli, bod gwelliannau'n cael eu gwneud.

7.3.2 Mae seilwaith yn y cyd-destun hwn yn cynnwys rhwydweithiau trafnidiaeth, rhwydweithiau cyfleustodau, cyfleusterau addysg (ysgolion cynradd ac uwchradd), cyfleusterau iechyd (meddygon teulu, fferyllwyr), seilwaith cymdeithasol (e.e. neuaddau cymunedol), seilwaith digidol (mynediad i'r rhyngrwyd) a seilwaith gwyrdd a glas (parciau a mannau agored).

Cyd-destun cenedlaethol a rhanbarthol allweddol

7.3.3 Mae Polisi Cynllunio Cymru yn datgan y dylid lleoli datblygiadau fel y gellir eu gwasanaethu'n dda gan seilwaith presennol neu arfaethedig. Yn gyffredinol, bydd hyn yn golygu gwneud y defnydd gorau posibl o'r seilwaith presennol neu ystyried sut y gellir cydlynu'r gwaith o ddarparu seilwaith yn effeithiol i gefnogi Cynlluniau Datblygu Lleol. Yn benodol, mae mwy o bwyslais ar gydnabod seilwaith gwyrdd fel rhan o'r seilwaith angenrheidiol i gefnogi datblygiad. Bydd y CDLl hefyd yn cydnabod manteision cysylltedd digidol a gweithio o bell, sy'n gallu lleihau'r angen i deithio, gan ddarparu cyfleoedd i ardaloedd gwledig.

Gofynion tystiolaeth

7.3.4 Ar hyn o bryd mae'r Cyngor yn paratoi tystiolaeth fanwl i nodi llinell sylfaen y seilwaith. Bydd y llinell sylfaen hon wedyn yn cael ei defnyddio i gefnogi penderfyniadau ynghylch faint o dwf y gellir ei ddyrannu i ardaloedd penodol o'r Ynys. Bydd trafodaethau parhaus gyda darparwyr seilwaith yn allweddol i bennu safleoedd a ddewisir i'w datblygu a bydd sicrhau bod seilwaith digonol ar waith yn hollbwysig.

7.4 Thema: Ymateb i Hinsawdd sy’n Newid

Trosolwg

7.4.1 Er ei bod yn bwysig bod pob polisi yn y Cynllun yn ystyried newid hinsawdd, ystyrir y bydd cael adran benodol gyda gofynion polisi penodol yn sicrhau bod y mater hwn yn cael ystyriaeth briodol mewn unrhyw ddatblygiad sy'n digwydd ar yr Ynys. Disgwylir i'r adran hon o'r Cynllun hefyd gynnwys polisïau i reoli datblygiadau ynni adnewyddadwy a charbon isel.

7.4.2 Bydd angen i'r Cynllun gefnogi mesurau i leihau canlyniadau newid hinsawdd (gan gynnwys perygl llifogydd) ar yr un pryd â helpu i gynyddu'r gallu i addasu i effeithiau yn y dyfodol a meithrin cadernid.

Cyd-destun cenedlaethol a rhanbarthol allweddol

7.4.3 Mae cefnogaeth genedlaethol a rhanbarthol glir i ymgorffori polisïau lliniaru ac addasu i'r newid hinsawdd yn y CDLl fel yr amlinellir ym Mhennod 2.

7.4.4 Mae Cymru'r Dyfodol yn cydnabod bod perygl llifogydd yn ffactor sy'n cyfyngu ar ddatblygiad. Mae Nodyn Cyngor Technegol 15 (TAN 15) ar Ddatblygu a Pherygl Llifogydd, a ddaeth i rym ym mis Mawrth 2025, yn rhoi arweiniad i awdurdodau lleol ar sut i reoli perygl llifogydd wrth baratoi Cynlluniau Datblygu Lleol a gwneud penderfyniadau cynllunio.

Gofynion tystiolaeth

7.4.5 Mae'r Cyngor yn cefnogi datblygiadau ynni adnewyddadwy a charbon isel, a rhagwelir y bydd angen tystiolaeth i gefnogi dyraniadau posibl ar gyfer datblygu ynni adnewyddadwy. Bydd angen diweddaru'r Asesiad Capasiti Ynni Adnewyddadwy. Bydd hefyd angen casglu tystiolaeth i sicrhau nad yw tirwedd unigryw Ynys Môn yn cael ei niweidio gan ddatblygiadau arfaethedig. Bydd effeithiau cronnus datblygiadau ynni adnewyddadwy a charbon isel yn cael eu hystyried.

7.4.6 Bydd angen Asesiad Strategol o Ganlyniadau Llifogydd i roi trosolwg manwl o'r perygl llifogydd o bob ffynhonnell (afonydd, arfordirol, dŵr wyneb, ac ati) yn Ynys Môn. Bydd yr Asesiad Strategol o Ganlyniadau Llifogydd yn rhoi arweiniad i'r Cyngor ar sut i fynd ati i ddatblygu mewn ardaloedd sydd â lefelau amrywiol o berygl llifogydd.

7.5 Thema: Diogelu a Hyrwyddo'r Iaith Gymraeg a'i Diwylliant

Trosolwg

7.5.1 Mae gan y CDLl rôl hollbwysig i'w chwarae o ran hyrwyddo'r Gymraeg ar Ynys Môn. Ochr yn ochr ag amcanion y mae angen eu hystyried o ran iaith, bydd y CDLl yn cynnwys polisïau sydd â'r nod o sicrhau bod yr effaith ar y Gymraeg yn parhau i fod yn ystyriaeth berthnasol mewn ceisiadau cynllunio.

Cyd-destun cenedlaethol a rhanbarthol allweddol

7.5.2 Ystyrir hyrwyddo'r Gymraeg yn rôl ar gyfer cynllunio. Mae gan Ogledd Cymru, ac Ynys Môn yn benodol, rôl allweddol i'w chwarae o ran diogelu a hyrwyddo'r iaith Gymraeg.

Gofynion tystiolaeth

7.5.3 Bydd y CDLl newydd yn parhau i gynnwys mesurau i gefnogi'r Gymraeg. Ystyrir y bydd data presennol o'r Cyfrifiad, gan Lywodraeth Cymru ac adrannau eraill y Cyngor yn ddigonol i gefnogi hyn ac ni fydd unrhyw dystiolaeth newydd yn cael ei chynhyrchu.

7.6 Thema: Gwarchod yr Amgylchedd Naturiol a Hanesyddol a Rheoli Adnoddau

Trosolwg

7.6.1 Rhaid diogelu, hyrwyddo, gwarchod a gwella amgylchedd naturiol ac asedau hanesyddol a diwylliannol Ardal y Cynllun. Bydd angen i'r Cynllun sicrhau bod amcanion y fframwaith polisi ar gyfer cyfleusterau yn diogelu, yn gwarchod, yn hyrwyddo ac yn gwella'r amgylchedd naturiol a hanesyddol, gan gydnabod ei fod yn rhan werthfawr ac annatod o hunaniaeth hanesyddol a diwylliannol yr Ynys.

Cyd-destun cenedlaethol a rhanbarthol allweddol

7.6.2 Mae Polisi Cynllunio Cymru yn gofyn am gynlluniau i fynd i'r afael â dirywiad hirdymor a chronig bioamrywiaeth a cholli cynefinoedd, addasu i effeithiau newid hinsawdd a chydnabod a mynd i'r afael â'r ffactorau sy'n dylanwadu ar newid yn y dirwedd.

7.6.3 O ran yr amgylchedd hanesyddol, mae polisi cenedlaethol yn mynnu bod datblygiadau'n diogelu, yn gwarchod, yn hyrwyddo ac yn gwella'r amgylchedd hanesyddol fel adnodd ar gyfer llesiant cyffredinol cenedlaethau'r presennol a'r dyfodol. Dylai polisi lleol ddarparu canllawiau mewn perthynas â dynodiadau statudol, gan adlewyrchu arwyddocâd hanesyddol mwy dynodiadau statudol rhyngwladol, cenedlaethol a lleol, o'i gymharu â dynodiadau lleol.

7.6.4 Mae echdynnu mwynau hefyd yn berthnasol i'r amgylchedd naturiol. Mae polisi cenedlaethol yn ei gwneud yn ofynnol cydbwyso'r gofyniad sylfaenol i sicrhau cyflenwad digonol o fwynau â diogelu amwynder a'r amgylchedd.

Gofynion tystiolaeth

7.6.5 Mae'r Cyngor angen tystiolaeth wedi'i diweddaru i ddeall yr effaith y gallai cynlluniau ynni adnewyddadwy a charbon isel (gwynt a solar) ei chael ar y dirwedd.

7.6.6 Mae hefyd angen tystiolaeth ynghylch seilwaith gwyrdd a mannau agored wedi’i diweddaru i sicrhau bod polisïau'n adlewyrchu'r polisi a'r canllawiau diweddaraf.

7.6.7 Ystyrir bod y polisïau presennol sy'n ymwneud â'r amgylchedd hanesyddol yn perfformio'n effeithiol ar wahân i'r angen i gynnal adolygiad o derminoleg i sicrhau eu bod yn cyd-fynd â pholisi cenedlaethol. Mae'r un peth yn wir am bolisïau mwynau.

7.7 Thema: Hyrwyddo Creu Lleoedd a Lles

Trosolwg

7.7.1 Creu lleoedd yw'r cydweithio ar draws sectorau a disgyblaethau i roi ystyriaeth gynhwysfawr i ddatblygu a siapio lleoedd bywiog unigryw yn y dyfodol^[1]. Mae creu lleoedd wedi dod yn fwyfwy pwysig wrth i'r cysylltiadau ag iechyd a lles gael eu harchwilio yn fwy penodol a'u deall.

7.7.2 Rhagwelir y bydd y CDLl newydd yn cynnwys polisïau sy'n cefnogi mabwysiadu dull creu lleoedd o ddewis safleoedd ac yn ystyried maint a thwf ond hefyd dyluniad datblygiadau unigol. Ategir hyn gan bolisïau sy'n mynd i'r afael â'r gofynion uniongyrchol i wella llesiant, e.e. drwy ddarparu seilwaith cymdeithasol neu wyrdd.

Cyd-destun cenedlaethol a rhanbarthol allweddol

7.7.3 Mae Polisi Cynllunio Cymru yn mynnu bod creu lleoedd yn creu lleoedd cynaliadwy sy'n ddeniadol, yn gymdeithasol, yn hygyrch, yn egnïol, yn ddiogel, yn groesawgar, yn iach ac yn gyfeillgar. Yn y pen draw, dylai datblygu greu'r amodau i ddod â phobl at ei gilydd, gan wneud iddynt fod eisiau byw, gweithio a chwarae mewn ardaloedd sydd ag ymdeimlad o le a llesiant, gan greu ffyniant i bawb.

Gofynion tystiolaeth

7.7.4 Gall y Cyngor ddiweddaru'r canllawiau dylunio presennol yn y Canllawiau Cynllunio Atodol i adlewyrchu anghenion ac ystyriaethau modern yn well, e.e. datblygiadau carbon isel.

---

[1] Creu Lleoedd | Comisiwn Dylunio Cymru